AICA TR Tarihi

Türkiye’de sanat yazını, tarihi ve eleştirmenliğiyle ilgili olarak kurulan ilk dernek, merkezi Fransa’da olan AICA’dır (Association Internationale des Arts Critiqués/Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Derneği). AICA, Türkiye’deki ilk şubesini 1953 yılında açmış ve 1954 yılında 6. Uluslararası Aica kongresi İstanbul’da düzenlenmiştir. Kongre, Yapı ve Kredi Bankası’nın 1954 yılının Eylül ayında düzenlendiği “İstihsal” konulu resim yarışmasına denk düşürülmüş ve yarışmanın jüri üyeleri olarak Herbert Read, Lionello Venturi gibi uluslararası Aica üyeleri davet edilmiştir. Birinciliği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi dışından bir sanatçının, Aliye Berger’in kazandığı bu yarışma, Türkiye sanat ortamında çok konuşulmuş, Aica da bir anlamda bu yarışma sayesinde Türkiye sanat ortamının gündemine oturmuştur.

Aica, 1970’li yıllarda Adnan Turani’nin yayın yönetmenliğini ve Bedrettin Cömert’in de genel sekreterliğini yaptığı “Sanat-Edebiyat” adlı üç ayda bir yayımlanan bir araştırma dergisi yayımlamaya başlamış ancak bunu sadece dört sayı sürdürebilmiştir. 1950’li yıllarda Sanat Tenkitçileri Cemiyeti, 1970’li yıllarda da Sanat Eleştirmenleri Derneği (SED) olarak anılan Aica Türkiye, 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında, tüm dernekler gibi kendini feshetmek zorunda kalmıştır.

1983 yılında, 2909 sayılı yeni dernekler yasasının yürürlüğe girmesi sonrasında, Aica Türkiye’nin yeniden kurulması gündeme geldiyse de derneğin kuruluşu uzun süre gerçekleşememiştir. Bunda daha önceki dönemlerde derneğe emek vermiş olan Suut Kemal Yetkin, Bedrettin Cömert, Arif Kaptan, Nurullah Berk, Cemal Tollu gibi isimlerin birbiri ardına vefat etmesinin de payının olduğu söylenmektedir. Yaklaşık on yıllık bir gecikme sonrasında, 1992 yılının Mart ayında Adnan Turani’nin başkanlığında yeniden faaliyete geçen Aica Türkiye’ye bu dönemde Günsel Renda, Kaya Özsezgin, Sezer Tansuğ ve Halil Akdeniz üye olarak kabul edilmiştir. Derneğin bu dönemde bilinen ilk ve tek faaliyeti 1993 yılında düzenlediği “Sanat Tarihi ve Eleştirisinde Kırk Yıl” başlıklı etkinlik olmuştur.

1990’ların sonlarına doğru, herhangi bir faaliyette bulunmadıkları için Paris’teki merkez tarafından uykuya yatırılan Aica Türkiye, 2003 yılında yeniden canlandırılmıştır. İstanbul Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü tebliğ belgesiyle, 6 Ekim 2003 tarihinde, 34-115/183 kütük numarasıyla kurulan Aica Türkiye’nin başkanlığını Beral Madra üstlenmiş ve derneğin diğer kurucu üyeleri de Prof. Dr. Ali Akay, Serhan Ada, Ahu Antmen, Evrim Altuğ, Esra Aliçavuşoğlu Levent Çalıkoğlu, Haşim Nur Gürel, Cem Erciyes, Burçak Madran olmuştur.

20.yüzyıl ve günümüzü kapsayan sanat tarihi, kültür-sanat üretimi ve etkinlikleri alanlarında çalışan eleştirmen, küratör, sanat uzmanı/danışmanı, sanat ve kültür yayıncısı ve editörü, sanat ve kültür programcısı, belgesel film yapımcısı gibi meslekleri çatısı altında toplamayı amaçlayan Aica Türkiye, Türkiye’de, kültür sanayii sürecindeki gelişmeler bağlamında ve üniversitelerde sanat ve kültür yöneticisi, eleştirmen, sergi yapımcısı yetiştiren bölümlerin açılmasıyla, söz konusu mesleklerin ilkelerinin belirlenmesi, yasalar karşısındaki haklarının korunması ve uluslararası açılım kazanması gibi işlevleri, tüzüğünde belirtilen ilkelerle yürütme kararı almıştır. Aica Türkiye, daha kuruluş aşamasında, 19-21 Eylül 2003 tarihlerinde, 8. Uluslararası İstanbul Bienali çerçevesinde, “AB’nin Doğusunda Sanat Eleştirisi ve Küratörlük” üstüne uluslararası bir çalıştay ve açıkoturum düzenlemiştir. Avrupa Kültür Vakfı (Amsterdam) fonuyla, Uluslararası AICA Bürosu (Paris), Uluslararası Manifesta Vakfı, Avrupa Kültür Derneği, İstanbul Bilgi Üniversitesi, Borusan Kültür ve Sanat Merkezi, Bir Kültür Sanat Merkezi işbirliğiyle ve Eczacıbaşı Holding, Om Yayınevi, Beyoğlu Belediyesi katkılarıyla gerçekleştirilen bu etkinlik, 8. Uluslararası İstanbul Bienali’ne eleştirel ve kuramsal bir katkı sağlamayı amaçlarken, uluslararası iletişim ağı ve işbirliğindeki güncel uygulamalar, işbirliği araçları, parasal fon olanakları, küratörlüğün bağımsızlığı ve günümüz bienal sistemi ile bölgedeki küratörlük altyapısı içinde bir model olarak İstanbul Bienali’ni tartışmaya açmıştır. Açıkoturuma eklemlenen Çalıştay, Avrupa Birliği'nin doğusundaki bölgelerdeki küratörlük, sanat eleştirmenliği ve sanat yayıncılığı yapan genç profesyonellere yeni gelişmeleri öğrenme ve bilgilenme olanağı vermeyi hedeflemiştir. Söz konusu etkinliğin kitabı da Mayıs 2004’te yayımlanmıştır. 004 yılındaki ilk genel kurulunda Emre Baykal, Fulya Erdemci, Ayşe Orhun Gültekin, Ömer Faruk Şerifoğlu, Zeynep İnankur, Ahmet Kamil Gören, Hami Çağdaş, Deniz Ünsal, Burcu Pelvanoğlu, Ayşegül Güçhan, Uşun Tükel, Ayşegül Sönmez, Başak Şenova’nın da üyeliğe kabul edildiği Aica Türkiye, 2004 yılından bu yana genişlemektedir.

8 Mayıs 2004 tarihinde, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Oditoryumu’nda “AB’ye Giriş Sürecinde Düşte Düşüncede ve Günlük Yaşamda Değişimler” başlıklı bir konferans düzenleyen Aica Türkiye, 8 Aralık 2004 tarihinde de aynı mekânda, Aica Türkiye’nin 50. yılı dolayısıyla bir toplantı ve ödül töreni düzenlemiştir. 1954 kongresine tanık olan Eski Aica Üyesi Bülent Ecevit’in, Maçka Sanat Galerisi yöneticisi Rabia Çapa’nın, Zeynep İnankur’un, Enis Batur’un ve Uluslararası Aica Başkanı Henry Meyric Hughes’ün katıldığı ödül töreninde Sarkis’e Onur Sanatçısı ödülü ve Füsun Onur’a da Katalog Ödülü verilmiştir.

Aica Türkiye, 16 Eylül 2005 tarihinde, 9. Uluslararası İstanbul Bienali çerçevesinde Santralistanbul’da AICA International- AICA Türkiye Buluşması düzenlemiş ve bu kapsamda “Bienal Sistemi Dışındaki Alternatif Kültür Merkezleri”ni tartışmaya açmıştır.

2006 yılında Pera Müzesi ile bir anlaşma imzalayan Aica Türkiye, Pera Müzesi’nde “KÜRESEL ARZULAR: Çağdaş Sanat ve Kültürün Küreselleşmesi” başlıklı konferans dizileri düzenlemiştir. Bu konferans dizileri kapsamında 18 Nisan 2006’da Prof. Jean-Marc Poinsot (Sanat Tarihi Ulusal Enstitüsü/INHA, Paris. İnceleme ve Araştırma Bölümü Başkanı, Sanat Tarihi Profesörü ve Çağdaş Sanat Uzmanı), “Küresel Ortamda Ulusal Bir Sanat Tarihi Enstitüsü Kurma Deneyimi: Gereklilikler, Olanaklar, Sorular, Sınırlar” başlıklı; 6 Haziran 2006’da Dr. Edit András (Budapeşte, Macaristan Bilimler Akademisi Sanat Tarihi Araştırmaları Enstitüsü), “Doğu Avrupa ve Balkanlar’da Çağdaş Sanat Ortamı” başlıklı; 27 Ocak 2007’de Slyvia Naef (Cenevre Üniversitesi), “Küreselleşmenin Arap Ortadoğusu’nda Sanat Üretimine Etkisi ve Arap Dünyasında Çağdaş Kültürün Yapılanması” başlıklı; 10 Şubat 2007’de Marie Luise Syring (Kunst Palast Dusseldorf Kültürel Gelişim Bölümü Başkanı ve Aica Almanya Bölgesi Genel Sekreteri), “Günümüzde Politik Sanat” başlıklı; 9 Mart 2007’de Els Van Der Plas (Prens Claus Vakfı), “Sanatta “Gerçek” Uluslararası İlişkiler” başlıklı ve 21 Nisan 2007’de de Katerina Koskina(Kostapoulos Vakfı), “Son 10 Yılda Yunan Çağdaş Görsel Sanatlarında Süregelen Değişimin Perde Arkası” başlıklı konuşmayı yapmıştır.

2007 yılında İstanbul Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü (IFEA) ile işbirliği yaparak “2010: Avrupa Kültür Başkenti İstanbul” başlıklı tartışma dizileri düzenlemeye başlayan Aica Türkiye, bu bağlamda “Çağdaş Sanatta Mesenlik”, “2010’a Doğru İstanbul’da Müzecilik ve Koleksiyon Gelişimi”, “İstanbul Bienalleri”, “İstanbul’da Kentsel Dönüşüm ve Kamusal Alanın Yeniden Tanımı”, “Cinsiyet ve Sanat” başlıklı uluslararası katılımlı atölye çalışmaları gerçekleştirmiştir. IFEA ile olan işbirliğini 2010 yılına kadar sürdürmeyi planlayan Aica Türkiye, 2007 yılında, 10. Uluslararası İstanbul Bienali paralel etkinliği olarak “Şimdiki Zaman Geçmiş Zaman” sergisi ve sempozyumu için İstanbul Modern Sanat Müzesi ile işbirliği yapmış ve aynı yıl Contemporary İstanbul sanat fuarında da bir açıkoturum düzenlemiştir.

2009-2010 sezonunun faaliyet planları arasında, 2007'den bu yana Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü (IFEA) ve Akbank Sanat'ın katkılarıyla sürdürmekte olduğumuz “2010: Avrupa Kültür Başkenti İstanbul” başlıklı atölye dizilerine devam etmek ve 2010 yılının sonlarına doğru Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Derneği'nin tüm dünyadaki Aica üyelerinin katılacağı yıllık kongresini İstanbul'da gerçekleştirmek yer almaktadır. “2010: Avrupa Kültür Başkenti İstanbul” başlıklı atölye dizilerinde bugüne kadar “Çağdaş Sanatta Mesenlik”, “İstanbul'da Müzecilik ve Koleksiyon Gelişimi”, “İstanbul Bienalleri”, “İstanbul'da Kentsel Dönüşüm/Kamusal Alanın Yeniden Tanımı”, “Cinsiyet ve Sanat” başlıklı atölyeler yapılmış; bazılarında uluslararası katılımın da olduğu bu atölyeleri sanat dünyasından 150-200 kişi takip etmiştir.